رژیم غذایی برای سنگ کلیه باید چگونه باشد؟ آشنایی با تغذیه مناسب سنگ کلیه
دفع سنگ کلیه یک پروسه واقعا دردناک است و برای رفع این مشکل گاهی اوقات باید مداخلات جدیتر پزشکی مانند جراحی انجام شود. حتی پس از خارج شدن سنگ کلیه نیز احتمال عود مجدد آن وجود دارد. پیروی از رژیم غذایی برای سنگ کلیه، یک راهکار ساده، موثر و کمهزینه برای پیشگیری یا کمک به درمان این مشکل محسوب میشود. در این مطلب از سایت مانکن با معرفی غذاهای مفید و مضر برای سنگ کلیه توضیح میدهیم که تغذیه مناسب این بیماران باید چگونه باشد.
ارتباط رژیم غذایی و سنگ کلیه
اگرچه ژنتیک در ایجاد سنگ کلیه نقش مهمی ایفا میکند؛ اما میتوانید با اصلاح سبک زندگی از این مشکل جلوگیری کنید یا آن را به تعویق بیندازید. پیروی از رژیم غذایی مناسب سنگ کلیه در افراد مبتلا یا مستعد ابتلا به سنگ کلیه اهمیت بسیاری دارد. تغذیه نامناسب به عود مکرر سنگهای کلیوی منجر میشود. بنابراین آشنایی با غذاهای مفید و مضر برای سنگ کلیه به کوتاهتر شدن دوره درمان و کاهش ناراحتی بیمار کمک میکند.
رژیم غذایی برای انواع سنگ کلیه
هیچ برنامه غذایی مشخص و ثابتی برای پیشگیری و درمان سنگ کلیه وجود ندارد. نوع سنگ کلیه بهطور مستقیم بر تغذیه مناسب برای درمان آن تأثیر میگذارد. اگر قبلاً سنگ کلیه داشتهاید، حتما درباره نوع آن از پزشکتان سوال کنید. شما میتوانید باتوجهبه نوع سنگ کلیه با ایجاد تغییراتی در مقدار سدیم، پروتئین حیوانی، کلسیم یا اگزالات موجود در غذاهای دریافتی از عود مجدد آن جلوگیری کنید. سنگهای کلیه بهطور کلی در ۴ دسته طبقهبندی میشوند. علت تشکیل و رژیم غذایی مناسب برای هر یک از آنها با یکدیگر متفاوت است:
- سنگهای اگزالات کلسیم؛
- سنگهای فسفات کلسیم؛
- سنگهای اسید اوریک؛
- و سنگهای سیستئین.
در ادامه توضیح میدهیم که رژیم غذایی برای سنگ کلیه باتوجهبه نوع آن باید چگونه باشد.
رژیم غذایی برای سنگ کلیه اگزالات کلسیم
سنگهای اگزالات کلسیم، شایعترین نوع سنگ کلیه هستند. برخلاف تصور رایج، کلسیم علت اصلی تشکیل سنگهای اگزالات کلسیم نیست و حتی مانع جذب اگزالات میشود. در واقع یک رژیم غذایی کمکلسیم، شانس ابتلا به سنگ کلیه را افزایش میدهد. اگزالات بهطور طبیعی در بسیاری از غذاها مانند اسفناج، ریواس، آجیل، بادام زمینی، چغندر، شکلات و چای وجود دارد. در صورت ابتلا به سنگ کلیه اگزالات کلسیم از مصرف بیشازحد غذاهای حاوی اگزالات خودداری کنید. کاهش مصرف سدیم و پروتئین حیوانی نیز در پیشگیری و درمان سنگ کلیه اگزالات کلسیم نقش دارد.
رژیم غذایی برای سنگ کلیه فسفات کلسیم
این نوع سنگها به دلیل تعادل نامناسب مواد معدنی در ادرار خصوصا غلظت بالای کلسیم و فسفات، همراه با pH ادرار قلیایی (بالاتر از ۷) تشکیل میشوند. مصرف زیاد سدیم با افزایش دفع کلسیم از طریق کلیهها و مصرف بالای پروتئین حیوانی با افزایش دفع کلسیم و کاهش سیترات ادراری، تعادل مواد معدنی ادرار را بهم میزند. بااینحال، مصرف پروتئین حیوانی در حد متعادل معمولا مشکلی ایجاد نمیکند. دریافت کلسیم کافی در این نوع سنگ کلیه نیز اهمیت بسیاری دارد؛ اما مکانیسم اثرگذاری آن با سنگهای اگزالاتی متفاوت است.
در مورد سنگهای فسفات کلسیم، دریافت کلسیم کافی به حفظ تعادل کلی مواد معدنی در ادرار کمک کرده و از رسوب فسفات کلسیم جلوگیری میکند.
رژیم غذایی برای سنگ کلیه اسید اوریک
این نوع سنگها به دلیل غلظت بالای اسید اوریک در ادرار تشکیل میشوند. بالا رفتن غلظت اسید اوریک معمولاً ناشی از مصرف زیاد مواد غذایی حاوی پورین (مانند گوشت قرمز، اندامهای داخلی حیوانات و برخی غذاهای دریایی) است. بنابراین مصرف پروتئین حیوانی احتمال ابتلا به این نوع سنگ را افزایش میدهد. همچنین توصیه میشود در صورت داشتن اضافه وزن و سابقه سنگ اسید اوریکی، وزنتان را به یک روش سالم و اصولی کاهش دهید.
تغذیه مناسب سنگ کلیه سیستئین
سنگهای سیستئینی در مقایسه با انواع قبلی، شیوع بسیار کمتری دارند. دلیل تشکیل این نوع سنگ، یک اختلال ژنتیکی است که باعث دفع بیشازحد اسید آمینه سیستئین در ادرار میشود. هنگامی که غلظت سیستئین بالا میرود، کریستالهایی تشکیل شده و به سنگ تبدیل میشوند. مهمترین اقدام برای پیشگیری از این نوع سنگ، نوشیدن مایعات کافی خصوصا آب (۲ تا ۳ لیتر در روز) است. افزایش مصرف میوهها و سبزیجات و کاهش مصرف گوشت و نمک نیز ریسک تشکیل سنگهای سیستئین را کاهش میدهد.
۹ اصول رژیم غذایی برای سنگ کلیه
موارد زیر، اصول کلی تغذیه مناسب سنگ کلیه هستند و برای اکثر افراد مبتلا به سنگ کلیه مفیدند. بااینحال در صورت ابتلا به سنگ کلیه همیشه پیش از ایجاد تغییرات بزرگ در رژیم غذایی با پزشک یا متخصص تغذیه خود مشورت کنید.
۱.نوشیدن مایعات فراوان
برای کاهش احتمال تشکیل سنگ کلیه، نوشیدن مایعات کافی (۲٫۵ تا ۳ لیتر در روز) را فراموش نکنید. روزانه حداقل ۸ لیوان آب بنوشید تا ادرارتان روشن یا بی رنگ شود. اگرچه آب، بهترین گزینه است؛ اما مایعات دیگر مانند شیر، سوپهای رقیق و آبمیوههای طبیعی نیز جزء حجم مایعات دریافتی روزانه محسوب میشوند. در روزهای گرم یا هنگام ورزش سنگین، نیاز بدن به مایعات بیشتر میشود. بنابراین در چنین شرایطی مایعات مصرفیتان را افزایش دهید.
۲. کاهش سدیم در رژیم غذایی برای سنگ کلیه
مصرف زیاد سدیم با افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار، احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش میدهد. توصیه میشود مصرف سدیم را به کمتر از ۲۳۰۰ میلیگرم در روز برسانید. برای این کار، از مصرف غذاهای فرآوریشده، فستفودها، رب، انواع سس و کنسروها خودداری کنید. بهجای نمک از چاشنیهای طبیعی مانند سیر، پیاز، زنجبیل، سبزیجات معطر، آبلیمو و سرکه استفاده نمایید.
۳. محدود کردن غذاهای حاوی اگزالات بالا
در صورتی که آزمایشها سطح بالای اگزالات را در ادرار شما نشان دهد، باید مصرف برخی خوراکیها را بهشدت محدود کنید. مصرف همزمان غذاهای حاوی کلسیم و غذاهای غنی از اگزالات در طول وعدههای غذایی نیز احتمال تشکیل سنگ کلیه را کاهش میدهد. مواد غذایی با اگزالات بالا که باید آنها را حذف یا محدود کنید، شامل موارد زیر هستند:
- اسفناج؛
- کیوی؛
- ریواس؛
- چغندر؛
- شکلات؛
- بادام زمینی؛
- فندق؛
- گردو؛
- توت فرنگی؛
- و سیب زمینی شیرین.
۳. کاهش مصرف قند و شکر
اگر به خوردن مواد غذایی شیرین علاقه دارید، برای پیشگیری از سنگ کلیه باید این عادت را کنترل کنید. نوشابهها به دلیل داشتن فسفات بالا و قند افزوده، ریسک تشکیل سنگ را افزایش میدهند؛ بنابراین آنها را تا حد امکان حذف کنید. مصرف زیاد قند و شکر، غلظت کلسیم در ادرار را افزایش و سطح سیترات را کاهش میدهد. سیترات بهطور طبیعی مانع تشکیل سنگ کلیه میشود و کاهش آن، شرایط را برای رشد و تشکیل سنگهای کلیوی مساعدتر میکند.
۴. محدود کردن پروتئینهای حیوانی
مصرف زیاد گوشت قرمز، ماهی، مرغ و تخم مرغ باعث افزایش غلظت اسید اوریک، کلسیم و اگزالات در ادرار میشود. توصیه میشود بخش قابلتوجهی از پروتئین مورد نیاز روزانه خود را از منابع پروتئین گیاهی تأمین کنید. بهترین منابع پروتئین گیاهی با اگزالات کم عبارتاند از:
- سویا؛
- لوبیا؛
- کینوا؛
- هوموس؛
- توفو؛
- نخود؛
- و عدس.
با وجود محدود کردن پروتئین حیوانی، شما همچنان باید پروتئین کافی دریافت کنید. این درشتمغذی برای عملکردهای مختلف بدن ضروری است. برای اطمینان از دریافت پروتئین کافی از مانکن کمک بگیرید.
وقت این رسیده بیشتر به بشقاب غذا توجه کنیم. کالری همه چیز نیست!
وقتی کالری شما مدیریت شد، این سوال پیش میاد که «من میتونم همه کالری روزانه رو از شیرینی تامین کنم؟»
پاسخ به این سوال خیر است! در بخش آنالیز بشقاب به شما خواهیم گفت که بهتر است به درشت مغذی (ماکروشماری) هم توجه داشته باشید.
اگر با ماکروشماری آشنایی ندارید لینک زیر را به شما پیشنهاد می کنیم.
آشنایی با ماکروشماری۵. دریافت کلسیم کافی در رژیم غذایی برای سنگ کلیه
مصرف کلسیم کافی برای پیشگیری از سنگ کلیه ضرورت دارد. دریافت کلسیم از طریق منابع غذایی به تعادل مواد معدنی ادرار کمک میکند و ریسک تشکیل سنگ کلیه را کاهش میدهد. میزان توصیهشده کلسیم برای پیشگیری از سنگهای کلسیمی، ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلیگرم در روز است. توجه داشته باشید که دریافت کلسیم از طریق غذا بسیار بهتر از مکملهاست. مصرف بیرویه مکملهای کلسیم (بهخصوص همراه با ویتامین D) ریسک سنگسازی کلیهها را افزایش میدهد.
غذاهای گیاهی کماگزالات و سرشار از کلسیم عبارتاند از:
- لبنیات کمنمک؛
- ماهیهای با استخوان نرم؛
- آبمیوههای غنی شده با کلسیم؛
- بعضی سبزیجات مانند کلم؛
- و برخی انواع لوبیا.
۶. میوههای مفید برای سنگ کلیه
برخی میوهها و سبزیجات به دلیل سیترات بالا به پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه کمک میکنند. سیترات موجود در این خوراکیها با اتصال به کلسیم موجود در ادرار مانع ترکیب شدن آن با اگزالات و تشکیل کریستال میشود. بهترین میوهها برای سنگ کلیه شامل موارد زیر هستند:
- لیمو؛
- لیمو ترش؛
- پرتقال؛
- نارنگی؛
- خربزه؛
- طالبی؛
- هندوانه؛
- انار؛
- و سیب.
۷. دریافت ویتامین C طبیعی
مصرف مکملهای ویتامین C با دوز بالا به افزایش سطح اگزالات در ادرار منجر میشود. اگزالات یکی از اجزای اصلی تشکیلدهنده شایعترین نوع سنگ کلیه (سنگهای کلسیم-اگزالات) است. بنابراین مصرف خودسرانه و بیشازحد این مکملها ریسک تشکیل سنگ را در افراد مستعد افزایش میدهد. به جای استفاده از مکملهای دوز بالا، ویتامین C مورد نیاز خود را از طریق منابع طبیعی با اگزالات پایین دریافت کنید؛ مانند:
- مرکبات؛
- فلفل دلمهای خصوصا قرمز؛
- گوجه فرنگی؛
- کلم بروکلی؛
- کلم بروکسل؛
- و گل کلم.
۸. کاهش مصرف قهوه در رژیم غذایی برای سنگ کلیه
مصرف قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار در رژیم غذایی برای سنگ کلیه ممنوع نیست؛ حتی در برخی مطالعات مصرف منظم قهوه با کاهش خطر تشکیل سنگ کلیه همراه بوده است. بااینحال مقدار مصرف قهوه و نوع سنگ نیز اهمیت بسیاری دارد. کافئین قهوه باعث افزایش دفع کلسیم در ادرار میشود. این مسئله در افراد مستعد تشکیل سنگهای کلسیمی، احتمال تولید سنگ را افزایش میدهد. بنابراین توصیه میشود چنین افرادی، مصرف قهوه را به دو بار در هفته محدود کنند.
۹. دمنوشهای گیاهی برای دفع سنگ کلیه
برخی دمنوشهای گیاهی به دلیل خواص ادرارآور، ضدالتهاب و ترمیمکننده در پیشگیری و درمان سنگهای کلیه موثرند. بهترین دمنوشهای گیاهی در رژیم غذایی برای سنگ کلیه عبارتاند از دمنوش کاکل ذرت، خارخاسک، دم اسب، جعفری، کاسنی و بابونه. در صورت بارداری، ابتلا به بیماری کبدی شدید، سنگ صفرا و فشار خون پایین از دمنوشهای گیاهی برای درمان سنگ کلیه استفاده نکنید.
حرف آخر
در این مطلب از سایت مانکن با اصول رژیم غذایی برای سنگ کلیه آشنا شدید. توجه داشته باشید که رژیم غذایی مناسب برای هر فرد با در نظر گرفتن شرایط جسمی و نوع سنگ او مشخص میشود. همچنین تغذیه مناسب سنگ کلیه تکمیلکننده برنامه درمانی شماست و نباید جایگزین داروهای تجویزی پزشک شود.
سوالات متداول
- میوههای مفید برای سنگ کلیه کداماند؟
لیمو، هندوانه، پرتقال، طالبی و گلابی جزء میوههای مفید برای سنگ کلیه هستند.
- برای سنگ کلیه چی نخوریم؟
مصرف بالای پروتئین حیوانی، نوشابههای گازدار، آبمیوههای صنعتی، غذاهای سرشار از سدیم و اگزالات مانند انواع سس و شکلات برای مبتلایان به سنگ کلیه مضر است.
- رژیم غذایی برای سنگ کلیه اسید اوریکی باید چگونه باشد؟
در رژیم غذایی سنگ کلیه اسید اوریکی از غذاهای حاوی پورین بالا مانند گوشت قرمز، گوشت اردک و غذاهای دریایی اجتناب کنید. همچنین مصرف نوشابههای شیرین را به حداقل برسانید و در صورت داشتن اضافه وزن برای پایین آورن وزنتان اقدام کنید.
منابع: kidney.org،health.clevelandclinic.org،urologysanantonio.com/ ترجمه: طیبه جلایر
