هر آنچه باید در مورد میگرن، علائم و روشهای درمان آن بدانید
خلاصه صوتی مطلب را گوش دهید
همه ما گاهی اوقات به دلیل استرس، کم آبی بدن، گرسنگی یا فشار کاری دچار سردرد میشویم. بااینحال سردردهای شدید و مکرر که روال عادی زندگی روزمره را مختل میکنند، فراتر از یک ناراحتی ساده هستند. در این حالت معمولا پای یک بیماری عصبی (نورولوژیک) پیچیده به نام میگرن در میان است. در این مطلب از سایت مانکن به شما میگوییم که میگرن، علل و علائم آن چیست و چه تفاوتی با سردردهای معمولی دارد.
میگرن چیست؟
میگرن نوعی سردرد مکرر و دورهای است که باعث ایجاد درد متوسط تا شدید به صورت ضربانی یا نبضدار میشود. این درد اغلب در یک طرف سر احساس میشود و برخلاف یک سردرد ساده میتواند فرد را دچار ضعف و ناتوانی موقت کند. متخصصان، میگرن را تنها یک «سردرد شدید» نمیدانند؛ بلکه آن را به عنوان یک بیماری مغز و اعصاب (نورولوژیک) مزمن میشناسند که در آن سیستم عصبی نسبت به محرکهای محیطی واکنش بیشازحد نشان میدهد. این بیماری به عنوان یکی از ناتوانکنندهترین اختلالات پزشکی در جهان شناخته میشود که عملکرد روزانه و کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد.
حملات میگرنی سن و سال خاصی نمیشناسند و ممکن است از دوران کودکی، نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز شوند.
انواع میگرن
میگرن بر اساس منشأ درد و نحوه بروز آن به دستههای مختلفی تقسیم میشود. شناخت نوع میگرن به شما کمک میکند تا الگوهای بدن خود را بهتر درک کرده و روش درمان دقیقتری را دنبال کنید. رایجترین انواع میگرن عبارتاند از:
۱. میگرن کلاسیک (همراه با هاله یا اورا): مشخصه اصلی این نوع، بروز اختلالات موقت بینایی، حسی یا کلامی (اورا) حدود ۱۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از شروع سردرد اصلی است.
۲. میگرن معمولی (بدون هاله): شایعترین نوع میگرن محسوب میشود و هیچ علامت چشمی یا حسی اولیه ندارد. درد آن لزوماً یکطرفه نیست؛ گاهی تمام سر را درگیر میکند و حملات آن معمولاً طولانیتر از نوع کلاسیک است.
۳. میگرن چشمی (شبکیهای): این نوع میگرن غالباً افراد مسنتر را درگیر میکند. در میگرن چشمی، فرد تمام علائم و اختلالات بینایی میگرن را تجربه میکند؛ اما اصلاً به سردرد مبتلا نمیشود!
۴. میگرن هورمونی (قاعدگی و بارداری): این نوع میگرن مستقیماً با نوسانات هورمونی و افت سطح استروژن در زنان مرتبط است. میگرن هورمونی معمولاً چند روز قبل از قاعدگی یا در سه ماهه اول بارداری رخ میدهد.
۵. میگرن همیپلوژیک (فلجکننده): در این نوع جدی از میگرن، بیمار قبل یا حین سردرد دچار ضعف شدید یا فلج موقت در یک طرف بدن میشود. علائم آن شبیه سکته مغزی بوده و با لکنت زبان و اختلال تعادل همراه است.
۶. میگرن وستیبولار (دهلیزی): میگرن وستیبولار مستقیماً روی سیستم تعادلی بدن اثر میگذارد. علامت اصلی آن منگی و سرگیجههای شدید است؛ یعنی فرد احساس میکند اتاق دور سرش میچرخد. این حالت گیجی گاهی بدون هیچگونه سردردی اتفاق میافتد.
۷. میگرن شکمی: این نوع migraine در کودکان شایع است. در میگرن شکمی، کودک سردرد ندارد؛ بلکه مستقیماً دچار دردهای شدید شکمی، تهوع و اسهال میشود. این وضعیت معمولاً با رسیدن به سنین نوجوانی بهبود مییابد.
علائم میگرن
سیر پیشرفت بیماری میگرن به طور کلی در ۴ مرحله مجزا اتفاق میافتد. نشانههای میگرن باتوجهبه فاز میگرن و شدت آسیبی که تجربه میکنید، متفاوت هستند. این حملات گاهی آنقدر دردناک و شدید میشوند که انجام کارهای ساده و روزمره را برای فرد غیرممکن میکنند. البته همه بیماران لزوماً تمام این علائم را تجربه نمیکنند. نشانههای میگرن در هر فاز شامل موارد زیر هستند.
۱.علائم میگرن در فاز پیشدرآمد یا هشدار
این فاز معمولاً یک یا دو روز قبل از شروع حمله اصلی میگرن آغاز میشود. در اغلب موارد شما از یک روز قبل، علائم ناخوشی و هشدارهای اولیه را در بدن خود حس میکنید: از جمله:
- تغییرات ناگهانی خلقوخو (افسردگی یا شادی زیاد)؛
- مه مغزی؛
- خشکی و درد در عضلات گردن؛
- تکرر ادرار؛
- خمیازههای مداوم؛
- تمایل شدید به غذا؛
- و مشکلات خفیف در بیان کلمات.
۲. علائم میگرن در فاز اورا یا هاله
حدود یکسوم از مبتلایان به میگرن، قبل یا حین سردرد دچار وضعیت «اورا» میشوند. اورا نوعی اختلال موقت در سیستم عصبی (بینایی، تکلم یا حسهای بدنی) است که معمولاً تا یک ساعت قبل از درد رخ میدهد. علائم میگرن در فاز اورا شامل موارد زیر هستند:
- دیدن جرقههای نورانی یا فلاشهای درخشان؛
- ایجاد لکههای کوری موقت در میدان دید؛
- ظاهر شدن خطوط زیگزاگی و لرزان در چشم؛
- دشواری در صحبت کردن؛
- شنیدن صدای زنگ در گوش؛
- و حس سوزنسوزن شدن (گزگز) در دست و پا.
۳. علائم میگرن در فاز حاد یا سردرد
با آغاز فاز اصلی حمله، علائم میگرن به اوج میرسد. یک حمله میگرنی در این مرحله، بدون درمان مناسب بین ۴ ساعت تا ۳ روز (۷۲ ساعت) طول میکشد. نشانههای میگرن در فاز حاد عبارتاند از:
- درد شدید و ضرباندار در یک طرف سر؛
- تهوع یا استفراغ؛
- حساسیت شدید به نورهای روشن، صداها و بوها؛
- و گرفتگی بینی.
۴. علائم میگرن در فاز پسدرآمد یا خماری
این فاز پس از فروکش کردن سردرد اصلی رخ میدهد و مانند یک تخلیه انرژی بزرگ برای بدن است. علائم آن شامل موارد زیر هستند:
- مه مغزی؛
- خستگی مفرط؛
- حس کوفتگی؛
- عدم تمرکز عمیق؛
- و افزایش انرژی (در موارد نادر).
علت میگرن
علت اصلی بروز میگرن هنوز به طور دقیق مشخص نیست؛ اما شواهد نشان میدهد که ژنتیک و سابقه خانوادگی نقش پررنگی در این زمینه ایفا میکنند. از نظر علمی، فرآیند شکلگیری درد در مغز به دلیل تغییرات موقت در رگهای خونی و مواد شیمیایی سیستم عصبی رخ میدهد که شامل یک فرایند دو مرحلهای است:
۱.منقبض شدن عروق: در ابتدا، رگهای خونی مغز به صورت گذرا و موقت منقبض (تنگ) میشوند. علائم چشمی میگرن (مانند تاری دید یا دیدن جرقههای نورانی) در همین مرحله بروز میکنند.
۲. گشاد شدن جبرانی عروق: در پاسخ به این انقباض، مغز به صورت جبرانی رگها را بیشازحد گشاد میکند. این باز شدن ناگهانی رگها، همان عاملی است که سردردهای شدید و ضرباندار را به وجود میآورد.
محرکهای میگرن
با آنکه ریشه میگرن به ژنتیک و رگهای خونی مغز مربوط میشود؛ اما حملات آن معمولاً توسط عوامل روزمره یا احساسات شدید شروع میشوند. این عوامل محرک در هر فرد متفاوت هستند و شناخت آنها بهترین راه برای کنترل این بیماری است. محرکهای میگرن به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
۱.محرکهای هورمونی و هیجانی
وضعیت روحی و نوسانات هورمونی ارتباط بسیار نزدیکی با سیستم عصبی مغز دارند و در بسیاری از مواقع باعث تحریک حملات میگرنی میشوند:
- استرس و احساسات شدید: استرسهای روحی و هیجانات قوی، محرکهای اصلی شروع میگرن هستند. نکته جالب اینجاست که رفع ناگهانی استرس نیز در برخی مواقع باعث بروز حملات میگرنی میشود! به همین دلیل بسیاری از افراد مبتلا به میگرن پس از پایان امتحانات یا در روزهای اول تعطیلات (سردرد آخر هفته) دچار حمله میشوند.
- تغییرات هورمونی در زنان: نوسانات هورمونی تأثیر مستقیمی روی شدت این بیماری دارد. عواملی مانند دوران قاعدگی، یائسگی، بارداری و مصرف قرصهای هورمونی جلوگیری از بارداری معمولاً باعث بدتر شدن یا تحریک سردردهای میگرنی میشوند.
۲. محرکهای محیطی میگرن
محیط اطراف و عادتهای روزمره ما میتوانند به راحتی تعادل سیستم عصبی را به هم بزنند. مهمترین محرکهای محیطی میگرن شامل موارد زیر هستند:
- نگاه کردن طولانیمدت به صفحه گوشی، لپتاپ و تلویزیون؛
- کمخوابی، خواب بیکیفیت، خستگی مفرط و حتی خوابیدنِ بیشازحد (تغییر ساعت خواب در روزهای تعطیل)؛
- حذف وعدههای غذایی، گرسنگی طولانیمدت و افت قند خون ناشی از آن؛
- محرکهای حسی مانند نورهای شدید و درخشان، سروصداهای بلند و آزاردهنده و بوهای خاص و تند (مانند بوی عطر، شویندهها یا بوی سیگار)؛
- تغییرات ناگهانی آب و هوا یا شرایط محیط زندگی؛
- فعالیت بدنی شدید، ورزشهای سنگین و فراتر از توان بدن (بیشفعالی بدنی)؛
- عوارض جانبی برخی داروها و همچنین مصرف بیرویه مسکنها؛
- و مصرف دخانیات.
۳. محرکهای غذایی میگرن
مصرف برخی مواد غذایی یا ترکیبات موجود در آنها عامل شروع سردردهای میگرنی است؛ خصوصا اگر این مواد با سایر محرکهای محیطی ترکیب شوند. این مسئله، اهمیت تغذیه در میگرن را نشان میدهد. غذاهای مضر برای میگرن که در ایجاد یا تشدید حملات آن موثرند، عبارتاند از:
- مصرف زیاد کافئین (مانند قهوه و چای غلیظ) یا قطع ناگهانی آن؛
- مرکبات مانند پرتقال، نارنگی و لیمو خصوصا زیادهروی در مصرف آنها؛
- شکلات و کاکائو؛
- پنیرهای کهنه، مانده و فرآوریشده؛
- نوشیدنیهای الکلی؛
- برخی از مغزها (آجیل)؛
- خوراکیهای تخمیری، ترشیجات، شوریها و نانهای حاوی مخمر مانند نانهای حجیم، باگت یا شیرینیهای تخمیری؛
- گوشتهای فرآوریشده یا دودی مانند سوسیس و کالباس؛
- و افزودنیها و طعمدهندههای موجود در غذاهای آماده مانند مونوسدیم گلوتامات (MSG) .
تشخیص میگرن
هیچ آزمایش اختصاصی برای تشخیص میگرن وجود ندارد. پزشک بر اساس علائم بیمار، معاینه فیزیکی و بررسی سابقه پزشکی شخصی و خانوادگی او میگرن را تشخیص میدهد. در این فرآیند، پزشک معمولاً سابقه پزشکی بیمار را بررسی میکند، درباره علائم او سؤال میپرسد و یک معاینه فیزیکی و عصبی انجام میدهد. بخش مهمی از تشخیص میگرن، رد کردن احتمال سایر بیماریهایی است که علائمی مشابه میگرن ایجاد میکنند. به همین دلیل پزشک در برخی موارد آزمایش خون یا تصویربرداریهایی مانند امآرآی (MRI) یا سیتیاسکن (CT) را تجویز میکند تا مطمئن شود سردردهای شما به بیماری دیگری مربوط نمیشود.
روشهای درمان میگرن
درمان میگرن با هدف کنترل علائم در زمان حمله و پیشگیری از حملات آینده انجام میشود. داروهای مورد استفاده در درمان میگرن در ۲ دسته کلی قرار میگیرند:
- داروهای تسکیندهنده درد که در زمان حمله برای متوقف کردن سریع علائم مصرف میشوند.
- داروهای پیشگیرانه که بهطور منظم و اغلب بهصورت روزانه برای کاهش شدت و دفعات حملات به کار میروند.
انتخاب نوع درمان به عواملی مانند تعداد دفعات سردرد، شدت درد، وجود حالت تهوع و استفراغ، میزان تأثیر حملات بر زندگی روزمره و ابتلای فرد به سایر بیماریها بستگی دارد. دسته داروهای تسکیندهنده سریع برای افرادی مناسب هستند که حملات میگرنی کمتری دارند. رایجترین آنها عبارتند از:
- داروهای ضد تهوع مانند پرومتازین، کلرپرومازین و پروکلرپرازین؛
- مسکنهای خفیف تا متوسط مانند استامینوفن؛
- داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین، ناپروکسن سدیم و ایبوپروفن؛
- و تریپتانها مانند آلموتریپتان، ریزاتریپتان و سوماتریپتان.
پیشگیری
هیچ روش قطعی برای پیشگیری کامل از ابتلا به میگرن وجود ندارد؛ اما تغییر برخی عادتهای روزمره، احتمال بروز حملات میگرنی را کاهش میدهد. تغییر سبک زندگی و برخی درمانهای مکمل در این زمینه موثرند. مهمترین نکات پیشگیری از حملات میگرنی عبارتاند از:
- شناسایی و پرهیز از عوامل محرک میگرن؛
- داشتن خواب کافی و منظم؛
- پیروی از یک رژیم غذایی سالم؛
- حفظ وزن مناسب؛
- انجام ورزش منظم؛
- طب سوزنی؛
- کاهش استرس از طریق یوگا و مدیتیشن یا درمانهای روانشناختی مانند رفتاردرمانی شناختی؛
- مصرف مکملهای غذایی مانند منیزیم، ریبوفلاوین و کوآنزیم Q10؛
- و مصرف روزانه داروهای تجویزی خاص مانند داروهای ضدافسردگی، داروهای کاهنده فشار خون، داروهای ضد صرع و آنتاگونیستهای گیرنده CGRP.
همانطور که مشاهده کردید، حفظ وزن سالم در پیشگیری از migraine اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا چاقی احتمال بروز حملات میگرنی را افزایش میدهد. به همین خاطر توصیه میشود کالری دریافتی روزانهتان را کنترل کنید. کالری شماری یک روش مطمئن و آسان برای نظارت بر کل کالری دریافتی شماست. برای کالری شماری سریع و دقیق از مانکن کمک بگیرید.
در مانکن کالری شماری کنید!
مانکن برنامه ای کالری شمار و محاسبه گر است که شما را در رسیدن به اهداف تناسب اندام همراهی می کند. برای کالری شماری در مانکن، شما باید روزانه غذاهایی که میل می کنید را در برنامه ثبت کنید. ثبت غذاها این امکان را برای مانکن فراهم می کند که ابتدا کالری مصرفی روزانه را محاسبه و شما را برای رسیدن به وزن ایدآل راهنمایی کند و سپس با آنالیز بشقاب غذا میزان مصرف درشت مغذیها را نمایش می دهد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر و نصب برنامه روی لینک زیر بزنید.
شـروع کنیدعوارض میگرن
یکی از عوارضی که برخی افراد مبتلا به میگرن آن مواجه میشوند، سردرد ناشی از مصرف بیشازحد دارو است. مصرف طولانیمدت آسپرین یا ایبوپروفن (بیش از ۱۴ روز در ماه) احتمال بروز این سردردها را افزایش میدهد. مصرف داروهایی به نام تریپتانها به مدت بیش از ۹ روز در ماه نیز همین اثر را ایجاد میکند. بیشترین خطر مربوط به داروهایی است که ترکیبی از آسپرین، استامینوفن و کافئین هستند. استفاده طولانیمدت از مسکنها به بی اثر شدن آنها منجر میشود. بنابراین فرد برای رهایی از درد، مسکن بیشتری مصرف میکند. در نتیجه وارد یک چرخه معیوب و دردناک میشود که سردرد بیشتری ایجاد میکند.
میگرن، عوارض دیگری نیز به دنبال دارد؛ از جمله:
- تبدیل شدن به میگرن مزمن (طولانیمدت)؛
- افزایش احتمال ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی؛
- دشواری در انجام کارهای ساده روزانه و خودمراقبتی؛
- افسردگی و اضطراب؛
- مشکلات خواب؛
- درد مزمن؛
- و افکار مرتبط با خودکشی.
حرف آخر
در این مطلب از سایت مانکن توضیح دادیم که میگرن چیست و چه علائمی دارد. همانطور که مشاهده کردید، روشهای درمان میگرن باتوجهبه نوع میگرن و شدت حملات آن تا حدودی با هم متفاوتاند. بااینحال حذف محرکها و پرهیز از غذاهای مضر برای میگرن، تعداد دفعات حملههای میگرنی و شدت آنها را به حداقل میرساند.
سوالات متداول
- برای درمان میگرن چه بخوریم؟
مصرف منابع غذایی غنی از منیزیم، پتاسیم، سلنیوم و ویتامینهای گروه B نقش موثری در پیشگیری از حملات میگرن و تسکین علائم ناخوشایند آن دارد. برای این منظور از اسفناج، کلمپیچ، بادام و گردو، جو دوسر، کینوا، ماهیهای چرب، آب نارگیل، خیار و هندوانه استفاده کنید.
- برای درد میگرن چی خوبه؟
گذاشتن کمپرس سرد روی پیشانی، نوشیدن چای نعناع و دمنوش زنجبیل، ماساژ شقیقهها با روغن نعناع، هیدراتاسیون مناسب بدن و استراحت در اتاق تاریک به تسکین سریعتر دردهای میگرنی کمک میکند.
منابع: mayoclinic.org،medlineplus.gov،healthdirect.gov.au/ ویراستار: طیبه جلایر
