درمان تخمدان پلیکیستیک؛ راهنمای کامل کنترل علائم و تعادل هورمونی در زنان
تنبلی تخمدان یا سندروم تخمدان پلیکیستیک، از شایعترین اختلالات هورمونی زنان در سنین باروری است که مشکلات سلامتی متعددی ایجاد میکند. درمان بهموقع و دقیق pcos ریسک بروز عوارض جانبی ناشی از آن را به حداقل میرساند. برای درمان تخمدان پلیکیستیک باید یک رویکرد ترکیبی و طولانیمدت را دنبال کنید. در این مطلب از سایت مانکن بهطور کامل به بررسی روشهای درمان تنبلی تخمدان میپردازیم.
آیا درمان تخمدان پلیکیستیک امکانپذیر است؟
رایجترین سوال مبتلایان به PCOS آن است که آیا این سندروم درمان میشود یا نه؟ متاسفانه خیر. در حال حاضر هیچ روش قطعی برای درمان تخمدان پلیکیستیک و رفع کامل عوارض و علائم آن وجود ندارد. در واقع تمام راهکارهای معرفیشده بهعنوان روشهای درمان PCOS صرفا در مدیریت شرایط و کنترل علائم تخمدان پلیکیستیک موثرند. درمان تنبلی تخمدان با هدف بهبود کیفیت زندگی فرد مبتلا و به حداقل رساندن ریسک بروز عوارض ناخوشایند این بیماری انجام میشود؛ نه ریشهکن کردن آن.
اهمیت درمان تخمدان پلیکیستیک
باتوجهبه تنوع علائم تخمدان پلیکیستیک و عوارض ناشی از آن، درمان pcos فقط به بهبود ظاهر یا قابلیت باروری فرد مربوط نمیشود. درمان تخمدان پلیکیستیک با کاهش التهاب و تنظیم قند خون، احتمال بارداری موفق را افزایش میدهد. همچنین در کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، مشکلات قلبی، سرطان رحم و افسردگی مزمن نقش دارد. یک گام بسیار موثر در کنترل علائم تخمدان پلیکیستیک و درمان موفق این بیماری، دستیابی به وزن نرمال و حفظ آن است. برای این منظور کافیست با کمک آموزش کالری شماری بر میزان کالری دریافتی روزانهتان نظارت کنید.
۸ روش درمان تخمدان پلیکیستیک
راهکارهای درمانی مختلفی برای مدیریت تنبلی تخمدان وجود دارد که مهمترین آنها اصلاح سبک زندگی از طریق رژیم غذایی و ورزش است. پزشکان برای رسیدن به بهترین نتایج درمانی معمولا ترکیبی از روشهای زیر را توصیه میکنند.
۱.رژیم غذایی برای تخمدان پلیکیستیک
بالا رفتن وزن در افراد مبتلا به PCOS با افزایش التهاب و مقاومت به انسولین به تشدید علائم این سندروم منجر میشود. درمان تخمدان پلیکیستیک با تغذیه متعادل از طریق کنترل قند خون و تنظیم هورمونها به مدیریت علائم این بیماری کمک میکند. کاهش مصرف کربوهیدراتهای ساده، افزایش پروتئین و فیبر از مهمترین اصول در رژیم غذایی برای تنبلی تخمدان هستند. بررسیها نشان میدهد که کاهش ۵ تا ۱۰ درصد از وزن فعلی در افراد دارای اضافه وزن، تأثیر قابلتوجهی در کنترل علائم تنبلی تخمدان دارد.
۲. ورزش برای درمان تنبلی تخمدان
ورزش بهعنوان یک درمان طبیعی تخمدان پلیکیستیک با کاهش مقاومت به انسولین و تنظیم قند خون به تعدیل سطح هورمونها و بهبود چرخههای قاعدگی کمک میکند. همچنین در حفظ وزن سالم، کاهش چربیهای احشایی و کاهش ریسک بیماری قلبی و کنترل استرس نقش دارد. بهترین ورزش برای تنبلی تخمدان عبارتاند از تمرینات ملایم و کمفشار و همچنین ورزش مقاومتی و هوازی با شدت متوسط. برای کسب اطلاعات بیشتر به مطلب ۶ ورزش برای تنبلی تخمدان مراجعه کنید.
۳. درمان خانگی تخمدان پلیکیستیک
برای درمان خانگی PCOS میتوانید از روشهای زیر کمک بگیرید. توجه داشته باشید که راهکارهای زیر جنبه کمکی دارند و نباید جایگزین درمانهای پزشکی و توصیههای اصلاح سبک زندگی شوند.
درمان خانگی تخمدان پلیکیستیک با دمنوش
کارشناسان، مصرف منظم و متعادل برخی از دمنوشهای گیاهی را در رژیم غذایی برای تخمدان پلیکیستیک توصیه میکنند. دمنوشهای دارچین و زنجبیل با کاهش التهاب و تنظیم قند خون در تسکین علائم تخمدان پلیکیستیک نقش دارند. استروژن موجود در رازیانه و خواص آرامبخش بابونه به تنظیم چرخههای قاعدگی و کاهش استرس کمک میکند. دمنوش نعناع فلفلی نیز با کاهش سطح هورمونهای مردانه در درمان پرمویی ناشی از PCOS موثر است.
مصرف مکمل برای درمان تخمدان پلیکیستیک
برخی از مکملها در کاهش علائم تخمدان پلیکیستیک موثرند. بهعنوان مثال ویتامین D و امگا ۳ به کاهش التهاب و اصلاح عملکرد هورمونی بدن کمک میکنند. اینوزیتول و کرومیوم نیز با بهبود حساسیت به انسولین در تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش وزن نقش دارند. برای افزایش اثربخشی مکملها در درمان تنبلی تخمدان، آنها را بهعنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل مصرف کنید. برای دسترسی به اطلاعات تغذیهای دقیق، همین حالا برای نصب برنامه مانکن اقدام کنید.
ماساژ بهعنوان درمان طبیعی تخمدان پلیکیستیک
ماساژ ملایم قسمت پایین شکم با روغنهای گرم مانند سیاهدانه از چند مکانیسم مختلف به مدیریت علائم تنبلی تخمدان کمک میکند. افزایش جریان خون و لنف در رحم و تخمدانها به تقویت اکسیژنرسانی و دفع سموم و هورمونهای اضافی از بافتهای ناحیه لگن منجر میشود. این امر در اصلاح عملکرد هورمونی نقش دارد. همچنین ماساژ با کاهش استرس و سطح کورتیزول و تسهیل ترشح سروتونین و اندورفین در تنظیم پریود موثر است.
بادکش برای تسکین علائم تخمدان پلیکیستیک
بادکش با ایجاد مکش و گرما در پایین شکم و با هدف افزایش گردش خون در ناحیه رحم و تخمدانها انجام میشود. این روش طب سنتی با رفع تجمع خون به کاهش التهاب و بهبود عملکرد کلی سیستم تولید مثل کمک میکند. این درمان تخمدان پلیکیستیک معمولا بهعنوان بخشی از یک برنامه درمانی جامع در کنار ماساژ با روغنهای گرم به کار میرود.
گرم نگه داشتن پایین شکم در درمان خانگی PCOS
گرم کردن پایین شکم و لگن، یکی از موثرترین توصیههای طب سنتی برای درمان خانگی pcos است. این کار با بهبود گردش خون در اندامهای داخلی زنانه به کاهش دردهای قاعدگی، تحریک خونرسانی به تخمدانها و تقویت آنها کمک میکند. همچنین با بهبود عملکرد کلی سیستم تولید مثل در تنظیم چرخههای قاعدگی نقش دارد.
مصرف سرکه سیب برای درمان خانگی تخمدان پلیکیستیک
سرکه سیب یک گزینه ایدهآل برای تنظیم قند خون، کاهش چربی شکمی و مقابله با چاقی است. باتوجهبه ارتباط مستقیم سندروم تخمدان پلیکیستیک و افزایش وزن، بهبود حساسیت به انسولین برای مبتلایان به این بیماری اهمیت بسیاری دارد. این امر با کنترل اشتها و کاهش غیر مستقیم سطح آندروژنها در مدیریت وزن و تنظیم چرخههای قاعدگی موثر است.
استفاده از ادویههای کاهنده قند خون
مقاومت به انسولین از علل اصلی تنبلی تخمدان محسوب میشود؛ بنابراین کنترل آن نقش مهمی در درمان تخمدان پلیکیستیک دارد. ادویههای کاهنده قند خون مانند دارچین، زنجبیل و زردچوبه با بهبود حساسیت سلولها به انسولین در کاهش تولید آندروژنها و تسکین علائم PCOS موثرند. افزودن ادویههای فوق به انواع غذا، نوشیدنی و ماست با کنترل علائم هورمونی و متابولیکی تنبلی تخمدان به مدیریت طولانیمدت این سندروم کمک میکند.
۴. تنظیم خواب
کمبود خواب یا الگوی خواب نامنظم با تحریک مقاومت به انسولین و افزایش کورتیزول و هورمونهای مردانه به تشدید علائم PCOS منجر میشود. ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه، التهاب مزمن بدن کاهش را کاهش میدهد و ترشح هورمونهای اشتها (گرلین و لپتین) را تنظیم میکند. این موارد در مدیریت وزن، ایجاد چرخههای قاعدگی منظم و تسکین علائم PCOS نقش دارند.
۵. مدیریت استرس
کنترل استرس نقش مهمی در درمان تخمدان پلیکیستیک ایفا میکند. استرس مزمن با افزایش ترشح کورتیزول، حساسیت سلولها نسبت به انسولین را کاهش میدهد و مقاومت به انسولین را تشدید میکند. همچنین با ایجاد التهاب مزمن به تولید بیشتر آندروژنها منجر میشود و علائم pcos را افزایش میدهد. بهترین روشهای کنترل استرس و اضطراب عبارتاند از پیادهروی آرام، یوگا، مدیتیشن، مطالعه و گوش دادن به موسیقیهای بیکلام.
فعالیت بدنی منظم با کاهش کورتیزول و افزایش ترشح اندورفینها در مدیریت استرس و درمان تخمدان پلیکیستیک موثر است. برای دریافت برنامه تمرینی بهروز و هدفمند و دسترسی به انواع تمرینات کششی آرامشبخش از مانکن کمک بگیرید.
برنامههای ورزشی بهروز و هدفمند
ارائه تمرینات مبتدی تا حرفه ای در بخش برنامه و تمرینات ورزشی به تفکیک نواحی بدن و نوع تمرین از دیگر قابلیت های مانکن است. با کمک این بخش می توانید ورزش روزانه خود طبق تصاویر متحرک و راهنمای صوتی انجام دهید، همچنین مقدار کالری سوزانده شده در ورزش به صورت خودکار در کالری های سوزانده شده شما ثبت خواهد شد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر و نصب برنامه روی لینک زیر بزنید.
شـروع کنید۶. دارو برای درمان تنبلی تخمدان
دارو درمانی برای تنبلی تخمدان، دو هدف کلی را دنبال میکند: تسهیل بارداری و کنترل علائم ناشی از این بیماری. پزشک باتوجهبه اولویتهای فردی و شرایط بیمار از یک یا چند داروی زیر در برنامه درمانی او استفاده میکند.
درمان دارویی PCOS برای بارداری
درمان دارویی تخمدان پلیکیستیک برای بارداری با تمرکز بر محور هیپوفیز- تخمدان و تحریک تخمکگذاری سالم و منظم انجام میشود. موارد زیر، رایجترین انواع داروی درمان تخمدان پلیکیستیک برای القاء تخمکگذاری و افزایش شانس بارداری هستند.
کلومیفن سیترات: کلومیفن معمولاً بهعنوان خط اول درمان باروری در PCOS به کار میرود. این داروی خوراکی با اتصال به گیرندههای استروژن در هیپوتالاموس از حس شدن استروژن طبیعی بدن توسط این ناحیه جلوگیری میکند. هیپوتالاموس در واکنش به این کمبود کاذب استروژن، ترشح هورمون GnRH (هورمون آزادکننده گنادوتروپین) را افزایش میدهد. این امر به تحریک غده هیپوفیز، افزایش ترشح هورمونهای FSH و LH، رشد فولیکولهای تخمدانی و در نهایت القاء تخمکگذاری منجر میشود.
لتروزول: این دارو با مهار آنزیم آروماتاز، سطح استروژن محیطی را بهصورت موقت کاهش میدهد. این کاهش استروژن باعث میشود که بدن کمبود استروژن را احساس کند. بنابراین غده هیپوفیز برای جبران این کمبود، ترشح هورمون FSH را افزایش میدهد و تخمکگذاری را تحریک میکند. به دلیل عملکرد بهتر لتروزول در رشد فولیکولها، این دارو اغلب برای زنان مقاوم به کلومیفن تجویز میشود.
متفورمین: این داروی دیابت نوع ۲ در درمان PCOS نیز تجویز میشود. متفورمین با فعال کردن آنزیم AMPK باعث افزایش حساسیت سلولها به انسولین و کاهش تولید گلوکز در کبد میشود. کاهش سطح انسولین خون با مهار کردن تولید آندروژن در تخمدانها، یک محیط هورمونی متعادل ایجاد میکند و غالبا به تخمکگذاری طبیعی منجر میشود.
گنادوتروپینها: این داروها حاوی هورمونهای FSHو یا LHهستند و بهصورت زیرجلدی یا عضلانی تزریق میشوند. گنادوتروپینها با تأثیرگذاری مستقیم بر تخمدانها و تحریک رشد یک یا چند فولیکول، هورمونهای مورد نیاز تخمدان را بدون نیاز به فرمان غده هیپوفیز فراهم میکنند. به دلیل تأثیرگذاری قوی و مستقیم این داروها بر عملکرد تخمدانها، ریسک بروز عوارض جانبی نسبت به داروهای خوراکی بسیار بالاتر است. برای جلوگیری از مشکلاتی مانند سندروم تحریک بیشازحد تخمدان و چندقلویی ناخواسته باید آنها را تحت نظارت پزشک مصرف کنید.
درمان دارویی تخمدان پلیکیستیک برای سایر موارد
درمان تخمدان پلیکیستیک در سایر موارد با هدف مدیریت علائم آندروژنیک مانند پرمویی و آکنه، تنظیم قاعدگی و پیشگیری از عوارض بلندمدت ناشی از این سندروم انجام میشود.
قرصهای ضد بارداری ترکیبی: این داروهای خوراکی با سرکوب ترشح LH و FSH باعث کاهش تولید آندروژن توسط تخمدانها میشوند. ترکیب استروژنی موجود در آنها نیز تولید پروتئین متصلشونده به هورمون جنسی در کبد را افزایش میدهد. این پروتئین با اتصال به تستوسترون آزاد در گردش خون، آن را غیرفعال میکند. این امر به کاهش آندروژن فعال، بهبود آکنه و پرمویی، تنظیم قاعدگی و جلوگیری از سرطان آندومتر کمک میکند.
اسپیرونولاکتون: این داروی آنتیآندروژن قوی، گیرندههای آندروژن را در سطح پوست و فولیکولهای مو مسدود میکند. این کار با جلوگیری از اتصال تستوسترون فعال به گیرندهها، علائم آندروژنیک مانند پرمویی و آکنه را بهبود میبخشد. به دلیل عوارض احتمالی این دارو بر جنین لازم است در دوره مصرف آن از یک روش مطمئن برای پیشگیری از بارداری استفاده کنید.
پروژستین درمانی: این داروی درمان تخمدان پلیکیستیک برای زنانی تجویز میشود که به دلیل PCOS به آمنوره (قطع قاعدگی) دچار شدهاند. پروژستین به صورت دورهای (۱۰ تا ۱۴ روز در ماه) تجویز میشود و با کمک به ریزش پوشش داخلی رحم، خونریزی قاعدگی ایجاد میکند. پروژستین درمانی با جلوگیری از رشد بیشازحد و غیرطبیعی آندومتر، ریسک ابتلا به سرطان آندومتر را کاهش میدهد؛ اما تأثیر مستقیمی بر کاهش آندروژنها ندارد.
۷. جراحی تنبلی تخمدان
دریلینگ یا سوراخ کردن تخمدان با لاپاراسکوپی برای آن دسته از زنان مبتلا به pco به کار میرود که به درمانهای خوراکی برای القاء تخمکگذاری پاسخ ندادهاند. در این جراحی، بافتهای سطحی تخمدان به صورت کنترلشده با ابزارهای حرارتی یا لیزری سوزانده میشوند. این کار به کاهش چشمگیر تولید آندروژنها و تعدیل سطح هورمون LH منجر میشود. در نتیجه تخمدان، حساسیت طبیعی خود را نسبت به هورمونهای محرک فولیکول (FSH) به دست میآورد. این امر تعادل هورمونی لازم برای تخمکگذاری منظم را فراهم میکند.
۸. تکنیکهای کمک باروری
این تکنیکها شامل روشهای پیشرفته پزشکی هستند که برای رفع موانع جدی بارداری و افزایش شانس لقاح طراحی شدهاند. در ادامه با ۲ روش موثر برای درمان تخمدان پلیکیستیک و بارداری موفق آشنا میشوید.
لقاح داخل رحمی (IUI): در این روش کمتهاجمی، نمونه اسپرم مرد پس از آمادهسازی و شستشو در آزمایشگاه در زمان تخمکگذاری به داخل رحم زن تزریق میشود. IUI کاملا سرپایی است و تزریق اسپرم به درون رحم توسط یک کاتتر نازک انجام میشود. تحریک تخمکگذاری در این روش با داروهای خوراکی و تزریقی انجام میشود. به علت تزریق مستقیم اسپرم داخل رحم، شانس برخورد آن با تخمک و لقاح موفق افزایش مییابد.
لقاح آزمایشگاهی (IVF): این روش پیچیده شامل تحریک قوی تخمدانها برای تولید چندین تخمک و خارج کردن تخمکهای بالغ (تخمککشی) از بدن زن است. جنینهای تشکیلشده از لقاح تخمکها با اسپرم در محیط آزمایشگاه از طریق دهانه رحم به داخل رحم زن منتقل میشوند. این روش بالاترین شانس موفقیت در بارداری را دارد؛ زیرا فقط کافیست که جنینها بهخوبی در رحم لانهگزینی کنند.
عوارض عدم درمان تخمدان پلیکیستیک
درمان تخمدان پلیکیستیک بهعنوان یک اختلال هورمونی و متابولیکی پیچیده از جنبههای مختلف حائز اهمیت است. بیتوجهی به این مسئله به مشکلات کوتاهمدت و طولانیمدت متعددی منجر میشود؛ از جمله:
- ناباروری به دلیل عدم تخمکگذاری منظم؛
- افزایش خطر سقط جنین؛
- فشار خون بالا؛
- دیابت نوع ۲ و مقاومت به انسولین؛
- چاقی و اضافه وزن؛
- افزایش احتمال ابتلا به سرطان آندومتر؛
- بیماریهای قلبی و عروقی؛
- افسردگی و اضطراب؛
- و آپنه انسدادی خواب.
حرف آخر
در این مطلب از سایت مانکن با انواع روشهای درمان تخمدان پلیکیستیک آشنا شدید. بهترین روش درمان pcos با توجه به شرایط بیمار و اولویتهای فردی او توسط پزشک مشخص میشود. اگر تجربه یا نظری در این زمینه دارید، خوشحال میشویم آن را در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
- بهترین قرص برای درمان تخمدان پلی کیستیک چیست؟
بهترین داروها برای درمان تخمدان پلیکیستیک عبارتاند از متفورمین، کلومیفن و لتروزول.
- برای درمان پلی کیستیک چه بخوریم؟
رژیم غذایی برای تخمدان پلی کیستیک باید سرشار از فیبر، پروتئین بدون چربی، سبزیجات غیرنشاستهای، میوههای کمقند، آجیل و حبوبات باشد.
- درمان تخمدان پلی کیستیک با طب سنتی چگونه است؟
درمان خانگی pcos در طب سنتی شامل اصلاح سبک زندگی، مصرف غذاهای با طبع گرم مانند سیاهدانه و مصرف دمنوشهایی مانند رازیانه و دارچین است.
منابع: mayoclinic.org،medcare.ae/ ترجمه: طیبه جلایر
